Okul çantası, yeni eğitim öğretim yılı için yapılan alışverişin değişmeyen parçalarından biri oluyor. Ancak çantanın modeli ve rengi kadar ağırlığı da önem taşıyor. Çocuklar kimi zaman kendi vücut yapılarına uygun olmayan çantaları, uzun süre ve yanlış biçimde taşımak zorunda kalabiliyor. Ders programına uygun kitap ve defterlerin yanında kalemlik, suluk, beslenme kutusu, spor kıyafetleri, kişisel eşyalar ve teknolojik cihazlar da çantaya ekleniyor. Ayrı ayrı bakıldığında hafif görünen bu malzemeler bir araya geldiğinde çocuk için ciddi bir yüke dönüşebiliyor.
Mehmet Turan ve Erdal Zengin tarafından Elazığ’daki beş ilkokulda öğrenim gören öğrencilerle yürüttüğü araştırma, okul çantalarının ağırlığına ilişkin Türkiye’den dikkat çekici veriler sunuyor. Araştırmaya katılan çocukların ortalama vücut ağırlığı 28,48 kilogram, okul çantalarının ortalama ağırlığı ise 3,56 kilogram olarak ölçüldü. Bazı çantaların ağırlığının 8,9 kilograma kadar çıktığı belirlendi. Çalışma yalnızca belirli okullarda gerçekleştirildiği için sonuçlar Türkiye’deki bütün öğrencilere elbette genellenemiyor. Bununla birlikte araştırma, çantanın kendi ağırlığına kitap, defter ve diğer malzemeler eklendiğinde ortaya çıkabilecek yükü görünür kılıyor. Çantaların ağırlaşmasının tek nedeni ders kitapları da değil. Aynı gün kullanılmayacak kaynakların çantada taşınması, önceki günlerden kalan malzemelerin çantadan çıkarılmaması, büyük suluklar, oyuncaklar, spor malzemeleri ve teknolojik cihazlar da toplam ağırlığı artırabiliyor.
Çanta ağırlığı ne kadar olmalı
Çocuk sağlığı ve ergonomi alanındaki önerilerde okul çantasının toplam ağırlığının çoğunlukla çocuğun vücut ağırlığının yüzde 10’unu aşmaması gerektiği belirtiliyor. Bazı rehberlerde yüzde 10-15 aralığına yer verilse de çocuğun yaşı, fiziksel yapısı, çantayı taşıdığı mesafe ve taşıma süresi de dikkate alınmalı. Örneğin 30 kilogram ağırlığındaki bir çocuk için yüzde 10, yaklaşık üç kilogramlık bir çanta anlamına geliyor. Ancak yalnızca tartıdaki sayı yeterli değil. Çocuğun çantayı taşırken öne doğru eğilmesi, omuzlarını kaldırması, yürümekte zorlanması veya sık sık çantayı düzeltmeye çalışması da yükün fazla olduğuna işaret edebilir. Bu nedenle çantanın yalnızca kaç kilogram geldiğine değil, çocuk tarafından nasıl taşındığına da bakmak gerekiyor.
Ağır çanta omurgayı nasıl etkiliyor?
Gelişim çağındaki çocukların ağır bir yükü uzun süre taşıması, vücudun ağırlık merkezini değiştirebiliyor. Çocuk dengeyi sağlamak için gövdesini öne eğebiliyor ve böylece çocuğun omuz, boyun ve sırt kaslarına binen yük artabiliyor. Bunun sonucunda kas yorgunluğu, omuzlarda baskı, sırt ve bel ağrısı ile duruş değişiklikleri görülebiliyor. Araştırmalar, ağır okul çantalarıyla kas-iskelet sistemi yakınmaları arasında ilişki bulunduğunu gösteriyor. Ancak ağır çantanın tek başına skolyoza neden olduğunu söylemek tabii ki doğru olmaz. Skolyoz çok sayıda etkene bağlı bir omurga deformitesi. Okul çantaları daha çok mevcut ağrıyı veya duruş sorunlarını artırabilen, önlenebilir bir yük unsuru olarak değerlendirilmeli. Çocuğun sırt, boyun veya omuz ağrısından sürekli yakınması; kollarında uyuşma hissetmesi, çantayı taşırken belirgin biçimde öne eğilmesi ya da omuzları arasında farklılık görülmesi durumunda bir sağlık uzmanına başvurulması gerekir.
Doğru okul çantası nasıl seçilmeli
Doğru çanta, yükü mümkün olduğunca dengeli dağıtmalı ve çocuğun vücut ölçülerine uygun olmalı. Çantanın boşken hafif olması, iki geniş ve ayarlanabilir omuz askısına sahip bulunması önem taşıyor. Sırt bölümünün destekli olması ve farklı büyüklükte bölmeler içermesi de eşyaların daha dengeli yerleştirilmesini sağlayabiliyor. Çanta, sırtın çok aşağısına sarkmamalı ve dahası çocuğun gövdesine yakın durmalı. Askılar, çantayı sırta yaklaştıracak ancak omuzları sıkıştırmayacak şekilde ayarlanmalı. Tek omuzda taşımak yükü vücudun bir tarafında yoğunlaştırdığı için iki askı birlikte kullanılmalı.
Bel veya göğüs kemeri bulunan modeller, özellikle daha uzun süre taşıma gerektiğinde yükün dengelenmesine yardımcı olabilir. Tekerlekli çantalar bazı çocuklar için çözüm gibi görünse de merdiven, bozuk zemin ve kalabalık koridorlarda çekme ve kaldırma güçlüğü yaratabileceği için bu çantanın tercih edilip edilemeyeceği okulun fiziksel koşullarına göre değerlendirilmeli.
Okul çantasının ağırlığını azaltmak için çocuğa ve ebeveyne öneriler vermek önemli, ancak kalıcı çözüm yalnızca evde alınacak önlemlerle sağlanamaz. Okulların da hangi materyallerin her gün getirilmesi gerektiğini açıkça belirtmesi, aynı güne gereğinden fazla kaynak yığılmasını önlemesi ve mümkün olan yerlerde öğrencilere dolap veya sınıf içi saklama alanı sunması gerekiyor.
Basılı ve dijital kaynakların birlikte kullanılacağı durumlarda hangi materyalin evde, hangisinin okulda kalacağının planlanması da çantanın gereksiz yere ağırlaşmasını önleyebilir. Öğretmen, okul yönetimi ve aile arasındaki iş birliği, çanta ağırlığının düzenli olarak kontrol edilmesini sağlayabilir.
Çantayı hafifletmek için basit formüller
İşte okul çantalarını hafifletmek için yapılabilecekler:
Dolu çantayı belirli aralıklarla tartın ve çocuğun vücut ağırlığıyla karşılaştırın.
Ders programını kontrol ederek yalnızca o gün kullanılacak kitap ve defterleri yerleştirin.
Çantayı haftada bir kez tamamen boşaltarak gereksiz eşyaları çıkarın.
Boşken hafif, iki geniş askılı ve çocuğun sırt ölçüsüne uygun bir model seçin.
Her iki omuz askısının birlikte kullanılmasını sağlayın.
Ağır eşyaları sırta yakın, hafif eşyaları dış bölmelere yerleştirin.
Su şişesini ihtiyaca uygun büyüklükte seçin; gereğinden büyük kaplardan kaçının.
Tablet, bilgisayar, kılıf ve şarj cihazını da toplam çanta ağırlığına dâhil edin.
Okulla görüşerek kitapların veya bazı materyallerin sınıfta bırakılıp bırakılamayacağını öğrenin.
Sürekli ağrı, uyuşma veya belirgin duruş değişikliği varsa sağlık uzmanına başvurun.
Sözün özü, çocukların okul çantalarının ağır olması kaçınılmaz bir durum değil. Doğru çanta seçimi ve düzenli kontrol önemli olsa da asıl çözüm, çocuğun her gün neyi taşımak zorunda olduğunun yeniden düşünülmesinde yatıyor. Dijitalleşme de ancak basılı ve dijital materyallerin birlikte yığıldığı yeni bir yük yaratmadığında bu çözümün parçası olabilir.
