Bir video, bir kitabı dünya listelerinin zirvesine taşıyabilir mi? Yayıncılığı değiştiren BookTok fenomenini ve fantastik dünyaları aşkla birleştiren "Romantasy"i mercek altına alıyoruz.
Eskiden bir kitabın "çok satanlar" listesine girmesi için büyük yayınevlerinin devasa pazarlama bütçeleri, gazete eklerinde çıkan eleştiriler veya prestijli ödüller gerekiyordu. Ancak bugün, kütüphanesinin önünde elinde bir kitapla gözyaşı döken bir gencin 15 saniyelik TikTok videosu, yıllar önce basılmış bir kitabı bir gecede dünya listelerinin zirvesine taşıyabiliyor. Kitap dünyasının dijital kalesi “BookTok” yayıncılık sektörünün kurallarını yeniden yazıyor.
“Book” (kitap) ve “TikTok” kelimelerinin birleşiminden oluşan BookTok, TikTok platformunda kitaplara odaklanan içerik üreticilerinin oluşturduğu topluluğa ve bu içerik akımına verilen isim. TikTok’un kitap odaklı olan bu alt topluluğu, 2020 yılındaki pandemi kısıtlamalarıyla birlikte devasa bir güce dönüştü. #BookTok etiketi bugün 300 milyardan fazla izlenmeye sahip. Bu platformun yayıncılık dünyasına en büyük etkisi ise duygusal pazarlama kavramını merkeze alması oldu.
Okurlar BookTok’ta kitabın edebi kurgusundan ziyade, o kitabın kendilerine ne hissettirdiğini paylaşıyor. "Bu kitap kalbinizi kıracak." veya "Bu sonu okuduğumda iki saat boyunca kendime gelemedim." ve buna benzer temalar taşıyan videolar, raflardaki tozlu kitapları bile birer fenomene dönüştürüyor. Öyle ki Barnes & Noble gibi dünya devi kitapçılar artık mağazalarında özel "BookTok" rafları oluşturuyor.
BookTok’un büyük başarısı: Romantasy
BookTok’un en büyük başarısı kuşkusuz yeni bir türü, yani romantik ve fantastik edebiyatı bir araya getiren Romantasy’yi (Romance + Fantasy) ana akım yapması oldu. Peki, ejderhaların, büyülerin ve tutkulu aşk hikayelerinin birleştiği bu tür neden bu kadar çok satıyor?
Romantasy, aslında yıllardır var olan "fantastik aşk" türünün modern ve daha keskin bir versiyonu. Romantasy, fantastik dünyanın sunduğu "gerçeklikten kaçış" imkanını, romantizmin duygusal yoğunluğuyla birleştiriyor. Böylelikle okurlar sadece bir savaşın sonucunu değil, karakterler arasındaki o yüksek gerilimli bağın akıbetini de merak ediyor. Bu türün patlama noktası ise Sarah J. Maas'ın “Dikenler ve Güller Sarayı” (ACOTAR) serisi ve Rebecca Yarros'un “Dördüncü Kanat” (Fourth Wing) gibi eserleriyle oldu. 2021-2023 yılları arasında BookTok algoritmasının bu türdeki "estetik" videoları öne çıkarmasıyla Romantasy, sadece bir tür değil, bir yaşam tarzı haline geldi.
BookTok sayesinde artık yayıncılar, okurun neyi sevdiğini tahmin etmeye çalışmıyor, okurun halihazırda neyi tükettiğini izleyerek strateji geliştiriyor. Bu akım yayıncılarla birlikte ve hatta en çok da bağımsız yazarlara yaradı. Eskiden yayınevi kapısından çevrilen birçok bağımsız yazar, TikTok'ta viral olduktan sonra dev yayın sözleşmeleri imzalıyor. Ayrıca kitapların sadece içeriği değil, kapak tasarımları ve boyalı sayfa kenarları da (sprayed edges) artık "videoda güzel görünmesi" için özel olarak tasarlanıyor.
BookTok’un Türkiye’deki etkisi
2023 ve 2024 tarihli raporlarda, #BookTok etiketinin Türkiye'de bir milyardan fazla görüntülenme aldığı kaydediliyor. Özellikle "arka liste" (backlist) denilen, yıllar önce yayımlanmış kitapların bu akımla tekrar en çok satanlara girdiği vurgulanıyor. Sonuçları daraltarak bakıldığında ise BookTok'un Türkiye'de yarattığı üç temel etki söz konusu. İlki satış grafikleri… Türkiye'deki büyük ölçekli kitapevleri artık fiziksel mağazalarında "BookTok'ta Popüler Olanlar" masaları kurmaya başladı. Türkiye'de de küresel trende paralel olarak "Romantasy" (romantik-fantastik) ve "Genç-Yetişkin" (Young Adult) türlerindeki kitap satışları, BookTok sayesinde yüzde 30-40 bandında artış gösterdi. Yine yerel yazarlar, yayınevlerine ulaşmadan önce TikTok'ta kitle edinip ardından basılı kitap sözleşmeleri yapmaya başladı.
BookTok, okuma eylemini tekil bir aktivite olmaktan çıkarıp küresel bir dijital kitap kulübüne dönüştürdü. Romantasy gibi türlerin başarısı ise aslında basit bir gerçeği hatırlatıyor: İnsanlar hala iyi bir hikayeye ve bu hikayeyi başkalarıyla paylaşmanın yarattığı o eşsiz duyguya ihtiyaç duyuyor. Bir sonraki durağınız bir kitapçı olduğunda, o rengarenk rafların arkasında milyarlarca izlenmeye sahip bir algoritmanın ve binlerce tutkulu okurun ayak seslerini duyabilirsiniz.
