Kent büyüdükçe risk de aynı adreste birikiyor

Kent büyüdükçe risk de aynı adreste birikiyor

Aynı bölgede yoğunlaşan işletmeler ve birbirine bağlı altyapı sistemleri, tek bir olayın etkisini genişletebiliyor. Dayanıklılık ise ortak bir hazırlık gerektiriyor.

31 Ekim Dünya Şehirler Günü, kentlerin ortak risklerini değerlendirmek için bir fırsat. Birleşmiş Milletler, 2013 yılında 31 Ekim’i Dünya Şehirler Günü ilan etti. İlk kez 2014 yılında kutlanan bu özel gün, sürdürülebilir kentleşmeye dikkat çekiyor. Kentlerin nasıl büyüdüğü kadar, büyürken hangi ihtiyaçları ve riskleri aynı yerde topladığı üzerine düşünmeye de alan açıyor.

Bir kentte günlük yaşam, birbirine bağlı pek çok hizmetle sürüyor. Aynı caddedeki işletmeler kepenklerini açarken kargo araçları dağıtıma çıkıyor, ofislerde bilgisayarlar çalışmaya başlıyor. Birkaç sokak içinde yüzlerce insanın iş günü birbirine bağlanıyor. Bölgeyi besleyen elektrik hattındaki bir arıza, fırının üretimini, mağazanın ödeme sistemini ve atölyenin makinelerini aynı anda etkileyebiliyor. Tek bir noktadaki sorun, birbirinden bağımsız görünen işletmelerin ortak meselesine dönüşüyor.

Yeni iş yerleri, depolar ve ticaret merkezleri ekonomik hareketlilik yaratırken korunması gereken varlıkların değerini de artırıyor. Bu nedenle büyümeyi, altyapının kapasitesi ve afetlere hazırlıkla birlikte değerlendirmek gerekiyor.

Yapı güvenliği, drenaj kapasitesi ve altyapının dayanıklılığı, afetlerin etkisini azaltmada birlikte ele alınmalı.
Yapı güvenliği, drenaj kapasitesi ve altyapının dayanıklılığı, afetlerin etkisini azaltmada birlikte ele alınmalı.

Aynı bölgede olmak işleri değiştiriyor

İşletmelerin birbirine yakın olması birçok kolaylık sağlıyor. Tedarikçiye erişim hızlanıyor, müşteriler farklı ihtiyaçlarını aynı bölgede karşılayabiliyor, taşıma mesafeleri kısalıyor. Ancak bu yakınlık, işletmelerin aynı tehlikeden eş zamanlı etkilenmesine de yol açabiliyor.

Sel ve taşkınların etkisi, yağışın şiddeti ve süresiyle birlikte bölgenin coğrafi özelliklerine, yapılaşmaya ve altyapının kapasitesine bağlı olarak değişebiliyor. Aynı tehlikeye açık bir bölgede işletmelerin, depoların ve altyapı tesislerinin yoğunlaşması, tek bir olaydan etkilenen insan ve varlık sayısını artırabiliyor. Riskin azaltılması da kent planlamasından altyapı yatırımlarına, erken uyarıdan işletmelerin hazırlığına uzanan ortak bir sorumluluk gerektiriyor. Risk birikimi tam da bu noktada anlam kazanıyor. Tek tek ele alınan binalar, makineler ve stoklar, aynı olayın etki alanında toplandığında daha büyük bir toplam kayıp potansiyeli oluşturabiliyor. Dolayısıyla kentteki büyümeyi yalnızca bina ve işletme sayısıyla değerlendirmek yeterli olmuyor.

Üstelik bir işletmenin binası zarar görmediği halde faaliyetleri aksayabiliyor. Elektrik, su, internet ve ulaşım bağlantıları günlük işleyişin temel parçaları. Bunlardan birinin kesilmesi, diğer süreçleri de etkileyebiliyor. Soğukta saklanması gereken ürünleri satan bir işletmede elektrik kesintisi stokları tehlikeye atabiliyor. İnternet bağlantısının kesilmesi sipariş ve ödeme işlemlerini aksatabiliyor. Ana ulaşım yolunun kapanması ise çalışanların iş yerine, ürünlerin müşteriye ulaşmasını geciktirebiliyor.

AFAD’ın RESMAR projesinde de sanayi altyapısının afetlere hazırlığı ile işletmelerin iş sürekliliği birlikte ele alınıyor. Organize sanayi bölgelerinde iş sürekliliği planlarının geliştirilmesi ve uygulamalarla sınanması, işletmelerin çevresindeki sistemlerle birlikte değerlendirilmesinin önemini gösteriyor. 

Ortak altyapıya bağımlılığın ve alternatif çalışma olanaklarının önceden değerlendirilmesi, afet sonrası toparlanmayı destekleyebilir.
Ortak altyapıya bağımlılığın ve alternatif çalışma olanaklarının önceden değerlendirilmesi, afet sonrası toparlanmayı destekleyebilir.

Tek olay ve birden fazla hasar

Birikimli hasarı, aynı sorunun zaman içinde tekrarlanmasıyla sınırlı düşünmemek gerekiyor. Tek bir deprem veya taşkın da aynı bölgedeki çok sayıda işletmede eş zamanlı kayıp yaratabiliyor. Üretimin durması ve teslimatların gecikmesiyle ekonomik etki, olayın doğrudan yaşandığı alanın dışına taşabiliyor. İlaveten afet sonrasında çok sayıda işletmenin temizlik, onarım, servis ve nakliye hizmetine eş zamanlı ihtiyaç duyması, toparlanmayı güçleştirebiliyor. Bu süreçte öncelik insanların güvenliği ve temel ihtiyaçlarının karşılanmasıdır. İşletmelerin yeniden faaliyete geçebilmesi ise çalışanların geçim kaynakları ve bölgedeki günlük yaşamın devamlılığı açısından önem taşır.

Hazırlığın ilk adımı, kritik bağımlılıkları belirlemek olabilir. İşletme elektriksiz ne kadar çalışabilir? Sipariş kayıtlarına başka bir yerden erişilebilir mi? Alternatif depo veya tedarikçi aynı taşkın alanında mı? Ana yol kapandığında kullanılabilecek güvenli güzergahlar var mı? İşte tüm bu soruların yanıtları, yedekleme ve alternatif çalışma düzeninin gerçek ihtiyaçlara göre kurulmasına yardımcı olabilir. Bina yönetimi, komşu işletmeler ve hizmet sağlayıcılarla iletişimin önceden planlanması da koordinasyonu kolaylaştırabilir.

Sigorta değerlendirmesinde bina, makine ve stokların güncel değerleriyle birlikte faaliyet kesintisi ihtiyacı da ele alınmalı. Maddi hasar, kar kaybı ve dış altyapı kesintilerinin hangi koşullarda karşılandığı poliçe özelinde kontrol edilmeli. Her kesintinin kendiliğinden teminat kapsamında olduğu varsayılmamalı.

Kentlerin dayanıklılığı, güvenli yapılaşma, güçlü altyapı, etkili afet yönetimi ve işletmelerin hazırlığının birlikte geliştirilmesine bağlı. Amaç, insanların yaşamını ve geçim kaynaklarını koruyarak afetlerin toplumsal ve ekonomik etkilerini azaltmak.